Nếu chúng ta mong muốn học sinh có tư duy kiến tạo, biết đặt câu hỏi và làm chủ việc học của mình, thì điều đó phải bắt đầu từ chính người thầy.
Người thầy cũng cần học cách tự vấn về việc dạy của mình.
Thực tế, rất nhiều giáo viên đang chịu áp lực phải “dạy cho kịp chương trình”, “dạy cho hết giáo án”. Trong guồng quay ấy, đôi khi chúng ta quên mất một câu hỏi quan trọng:
“Cuối cùng thì mình dạy bài học này để làm gì?”
Trong mô hình Trường học Kiến tạo (I Can School), giáo án của giáo viên có một mục rất đặc biệt mang tên Relevance – Tính hữu dụng.
Trước khi bước vào mỗi tiết học, giáo viên phải tự trả lời một câu hỏi:
“Bài học hôm nay sẽ giúp ích gì cho cuộc sống của học sinh?”
Đó không phải là một thủ tục hành chính, mà là một lời nhắc nhở về ý nghĩa của giáo dục.
Ví dụ, khi dạy bài quy đồng mẫu số, thay vì chỉ hướng dẫn các bước làm bài, giáo viên có thể bắt đầu bằng một tình huống gần gũi:
“Nếu có một chiếc bánh pizza, một bạn ăn một phần ba chiếc bánh, một bạn khác ăn một phần tư chiếc bánh. Theo các con, ai là người ăn nhiều hơn?”
Chỉ từ một chiếc bánh pizza, bài học về phân số bỗng trở nên trực quan và gắn với cuộc sống. Học sinh không còn học chỉ để làm bài kiểm tra, mà để hiểu cách toán học giúp chúng ta giải quyết những vấn đề rất đời thường.
Khi người thầy luôn đặt câu hỏi về tính hữu dụng của bài học, việc dạy sẽ thay đổi. Kiến thức không còn là những trang sách khô khan mà trở thành công cụ để học sinh hiểu và sống tốt hơn.
Nhưng điều khó hơn cả là người thầy phải học cách lắng nghe.
Trong lớp học truyền thống, nhiều giáo viên vô tình nghĩ rằng mình phải có câu trả lời cho mọi câu hỏi. Vì thế, khi học sinh đặt một câu hỏi khó, giáo viên dễ cảm thấy đó là sự thách thức đối với chuyên môn hay uy tín của mình.
Trong khi đó, thế giới ngày nay thay đổi quá nhanh. Không một ai có thể biết tất cả mọi thứ.
Điều học sinh cần không phải là một người luôn có mọi đáp án, mà là một người sẵn sàng cùng các em đi tìm câu trả lời.
Hãy tưởng tượng một học sinh hỏi:
“Cô ơi, sách giáo khoa nói con người tiến hóa qua hàng triệu năm, nhưng ở nhà ông bà lại nói Chúa tạo ra con người. Vậy em nên tin điều gì?”
Đó là một câu hỏi không hề dễ.
Nếu giáo viên vội vàng khẳng định một đáp án duy nhất, có thể vô tình khép lại sự tò mò của học sinh.
Nhưng nếu người thầy bình tĩnh mỉm cười và nói:
“Đó là một câu hỏi rất hay. Chúng ta hãy cùng tìm hiểu xem khoa học giải thích như thế nào, tôn giáo lý giải ra sao, và còn những góc nhìn nào khác về sự xuất hiện của con người.”
Thì ngay lập tức, lớp học trở thành một không gian khám phá.
Ở đó, giáo viên không còn là người áp đặt chân lý, mà là người đồng hành cùng học sinh trên hành trình tìm kiếm tri thức.
Đó cũng là tinh thần của giáo dục trong thời đại AI.
Người thầy không cần phải biết tất cả.
Điều quan trọng hơn là biết tạo ra một môi trường an toàn để học sinh dám đặt câu hỏi, dám suy nghĩ, dám tranh luận và dám học hỏi.
Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận một thực tế.
Không thể đặt toàn bộ gánh nặng đổi mới giáo dục lên vai giáo viên.
Các thầy cô đang làm việc trong một bối cảnh có rất nhiều áp lực: chương trình học, thành tích, thời gian, sĩ số lớp học và vô số yêu cầu khác. Trong khi đó, sự hỗ trợ dành cho họ vẫn còn rất hạn chế.
Đổi mới giáo dục không thể chỉ là trách nhiệm của nhà trường.
Học sinh cần chủ động kiến tạo việc học của mình.
Giáo viên cần không ngừng kiến tạo cách dạy.
Cha mẹ cũng cần đồng hành để cùng kiến tạo một môi trường học tập tích cực cho con.
Chỉ khi ba lực lượng ấy cùng hướng về một mục tiêu chung, giáo dục mới có thể tạo nên những thay đổi thực sự.
Như Mahatma Gandhi từng nói:
“You must be the change you wish to see in the world.”
“Hãy trở thành sự thay đổi mà bạn muốn nhìn thấy trên thế giới.”
Nếu chúng ta mong muốn con mình trở thành những con người biết học hỏi, biết sáng tạo, biết yêu thương và biết làm chủ tương lai, thì trước hết chính người lớn cũng cần thay đổi.
Bởi giáo dục không phải là việc một ai đó làm thay chúng ta.
Giáo dục là hành trình mà gia đình, nhà trường và xã hội cùng nhau kiến tạo để mỗi đứa trẻ có thể lớn lên trở thành phiên bản tốt đẹp nhất của chính mình.
Nguồn : nhà giáo dục Nguyễn Thuý Uyên Phương
