Đề số 7: Viết bài văn phân tích truyện ngắn sau:

CỦ KHOAI NƯỚNG

[…]Trong chốc lát đống cành khô bén lửa và đợi đến khi nó chỉ còn lớp than hồng rực Mạnh mới vùi củ khoai vào. Cậu ngồi im lắng nghe một sự dịch chuyển vô cùng tinh tế dưới lớp than, cùi trắng muốt đang bị sức nóng ủ cho thành mật. Từng khoảnh khắc với Mạnh lúc này trở nên vô cùng huyền diệu. Rồi có một mùi thơm cứ đậm dần, cứ quánh lại, lan tỏa, xoắn xuýt.

[…] Chợt cậu thấy có hai người, một lớn, một bé đang đi tới. Ông già ôm theo bọc tay nải còn cậu bé thì cứ ngoái cổ lại phía làng. Cậu nhận ra hai ông cháu lão ăn mày ở xóm bên. Hôm nay, chẳng có phiên chợ sao ông cháu lão cũng ra khỏi nhà nhỉ. Vài lần giáp mặt cậu bé và thấy mặt mũi nó khá sáng sủa. Bố mẹ nó chết trong một trận lũ quét nên nó chỉ trông cậy vào người ông mù lòa. Mạnh lén trút ra tiếng thở dài khi ông cháu lão ăn mày đã đến rất gần. Có thể thấy rõ cánh mũi lão phập phồng như hà hít tìm thứ mùi vị gì đó. Cậu bé vẫn câm lặng, thỉnh thoảng lén nhìn Mạnh.

– Mùi gì mà thơm thế? – ông cậu bé lên tiếng – Hẳn ai đang nướng khoai.

– Ngồi nghỉ một lát để ông xin lửa hút điếu thuốc đã cháu.

Ông lão lần túi lấy gói thuốc lào. Thằng bé giúp ông tháo khỏi lưng chiếc điếu nhỏ xíu. Mùi khoai nướng vẫn ngào ngạt và Mạnh đành ngồi chết gí, không dám động cựa. Chỉ khi ông lão nhờ, cậu mới cúi xuống thổi lửa. Chà, ông cháu lão mà ngồi dai là củ khoai cháy mất. Đã có mùi vỏ cháy. Lửa sẽ lấn dần vào cho đến khi biến củ khoai thành đen thui mới thôi. Dường như đoán được nỗi khó xử của Mạnh, ông lão bảo:

– Tôi chỉ xin lửa thôi…

Mạnh như bị bắt quả tang đang làm chuyện vụng trộm, mặt đỏ lên. Nhưng ông lão mắt lòa không thể nhìn thấy còn cậu bé ý tứ nhìn đi chỗ khác.

– Thôi, chào cậu nhé. Ta đi tiếp đi cháu!

Ông lật đật đứng dậy, bám vào vai cậu bé, vội vã bước. Cậu bé lặng lẽ nhìn Mạnh như muốn xin lỗi vì đã làm khó cho cậu. Cái nhìn đĩnh đạc của một người tự trọng, không muốn bị thương hại khiến Mạnh vội cúi gằm xuống. Ôi, giá như có ba củ khoai, chí ít cũng là hai củ. Đằng này chỉ có một… Mạnh thấy rõ tiếng chân hai ông cháu xa dần. Nhưng chính khi ấy, khi củ khoai nóng hổi, lớp vỏ răn lại như từng gợn sóng nằm phơi ra trước mắt Mạnh, thì nỗi chờ đón háo hức lúc trước cũng tiêu tan mất. Giờ đây củ khoai như là nhân chứng cho một việc làm đáng hổ thẹn nào đó. Dù Mạnh có dối lòng rằng mình chẳng có lỗi gì sất nhưng cậu vẫn không dám chạm vào củ khoai… Hình như đã có người phải quay mặt đi vì không dám ước có được nó. Có thể ông nội cậu đã từng nhìn củ khoai nướng cho ông làm nên sự nghiệp bằng cái cách đau đớn như vậy.

Mặc dù rong trâu về từ chiều nhưng mãi tối mịt Mạnh mới vào nhà. Giờ đây mới là lúc cậu sống trọn vẹn với cảm giác ngây ngất của người vừa được ban tặng một món quà vô giá. Cậu nhắm mắt lại mường tượng giây phút cậu bé kia mở gói giấy báo ra. Nửa củ khoai khi đó sẽ khiến cậu ta liên tưởng đến phép lạ, có thể lắm chứ! Và rồi cậu thấy lâng lâng đến mức chính mình tự hỏi liệu đây có phải là giấc mơ?

(Củ khoai nướng, truyện ngắn Tạ Duy Anh)

Chú thích: Tạ Duy Anh sinh năm 1959, quê ở Chương Mĩ, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Ông từng làm cán bộ giám sát chất lượng bê tông ở Nhà máy thủy điện Hòa Bình, trung sĩ bộ binh ở Lào Cai. Sau đó Tạ Duy Anh tham gia học ở Trường viết văn Nguyễn Du. Trải qua 4 năm học, ông đỗ đầu và được giữ lại làm giảng viên. Ông là một cây bút trẻ trong thời kì đổi mới. Hiện ông là biên tập viên tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn. Tạ Duy Anh trở thành hội viên Hội nhà văn Việt Nam từ năm 1993.

Dàn ý chung PHÂN TÍCH TÁC PHẨM TRUYỆN

Mở bài

1.Dẫn dắt vào tác phẩm truyện

Giới thiệu khái quát tác giả và tác phẩm truyện.
Ấn tượng / cảm nghĩ về nội dung truyện:

Ví dụ

Hemingway từng nói: “Chỉ có những tác phẩm văn học chân chính mới có khả năng vượt qua được quy luật băng hoại của thời gian để tồn tại vĩnh viễn”. Truyện ngắn A của nhà văn B là một truyện ngắn như vậy. Truyện đã để lại trong lòng người đọc những ấn tượng sâu sắc, bồi đắp những giá trị nhân văn cao đẹp, chạm tới cảm xúc của nhiều độc giả. Truyện ngợi ca (thể hiện)- Nội dung

Thân bài
Giới thiệu tác giả, hoàn cảnh sáng tác truyện (2-3 câu)

(Chép vào từ chú thích) – phong cách sáng tác của tác giả – cảm hứng sáng tác của tp

Tóm tắt tác phẩm truyện ngắn gọn (4-5 câu)

? truyện viết về ai? Cái gì?

? Nhân vật đó có hoàn cảnh ntn?

? Nhân vật có hành động, suy nghĩ thế nào?

III. Phân tích chủ đề (nội dung tư tưởng) truyện

Phân tích ý nghĩa nhan đề truyện.

Đọc tác phẩm “A” của nhà văn B chắc hẳn cái ấn tượng đầu tiên về tác phẩm đối với bạn đọc ấy chính là nhan đề – một sự sáng tạo độc đáo. Khác với các tác phẩm khác cùng đề tài, Nhan đề bài thơ được đặt theo nghệ thuật (ẩn dụ, so sánh, đảo ngữ…). Nhan đề của truyện làm toát lên vẻ đẹp…gửi gắm biết bao nhiêu tình cảm cao đẹp …Nhan đề gợi mở chủ đề tư tưởng của truyện….

Giới thiệuchủ đề truyện (vấn đề nghị luận và phương hướng nghị luận):

– Chủ đề của truyện là:

Truyện ngắn ghi lại một cách chân thực (thể hiện niềm đồng cảm, thương cảm, trân trọng ngợi ca, lên án phê phán tái hiện trước mắt người đọc, mở ra trước mắt người đọc, ngợi ca….) những nội dung (tình cảm gia đình, tình cha con, tình mẫu tử, tình bạn, bức tranh thiên nhiên…

Phân tích nhân vật chính, phụ làm sáng rõ chủ đề

+Hoàn cảnh / xuất thân

+ Ngoại hình

+ Lời nói

+ Hành động

+ Diễn biến tâm trạng

-> Khẳng định chủ đề của truyện.

Qua thiên truyện dường như nhà văn muốn nói với bạn đọc ……

(Lưu ý: Một tác phẩm truyện có thể có nhiều chủ đề khác nhau)

Chỉ ra và phân tích tác dụng của một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm:

+ Cốt truyện chặt chẽ với những tình huống bất ngờ nhưng hợp lí (hoặc không có cốt truyện rõ ràng, cốt truyện đơn tuyến với ít tình tiết và nhân vật nhưng hấp dẫn) Tình huống truyện tự nhiên, bất ngờ

+ Cách kể chuyện hấp dẫn đưa người đọc bước vào không gian, thời gian của truyện một cách tự nhiên. Ngôi kể: Ngôi thứ nhất qua lời của nhân vật A giúp câu chuyện trở nên chân thực hơn, giàu sự tin tưởng hơn. Giúp nhân vật bộc lộ được tâm trạng, tình cảm dễ dàng hơn, giúp người đọc hiểu rõ về nhân vật hơn

Hoặc Ngôi thứ ba. Người kể giấu mình đi, gọi nhân vật bằng tên.Cách kể này giúp người kể có thể kể chuyện một cách linh hoạt, tự do với những gì diễn ra với nhân vật.) Lời văn (Trong sáng, giàu chất thơ, trau chuốt, gần với khẩu ngữ, mang đặc sắc vùng miền, giọng điệu gần gũi, thân thương, tâm tình nhẹ nhàng…) Sử dụng các hình thức ngôn ngữ hợp lí: Đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm (Dẫn chứng)

+Nghệ thuật: xây dựng nhân vật: (ngoại hình làm nổi bật nội tâm, qua cái nhìn và sự đánh giá của các nhân vật khác…) Miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật tinh tế đặc biệt là nhân vật chính của truyện….

+PTBĐ: tự sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm

Đánh giá lại, liên hệ

– Khẳng định thành công tác giả (bằng tài năng và tấm lòng)

– Liên hệ với tác phẩm cùng đề tài (giống/ khác)

Kết bài

+ Khẳng định vị trí, sự tồn tại của tác phẩm với thời gian. Ví dụ:

Truyện ngắn A là kết tinh cho tài năng và tấm lòng của nhà văn B / Qua truyện chúng ta thấy được tấm lòng và tài năng của nhà văn …… Truyện ngắn A giúp ta thêm yêu cuộc đời, thêm yêu cuộc sống và thêm tin vào nghệ thuật chân chính. Bởi vậy dù đã (gần nửa thế kỷ, một thế kỉ, mấy trăm năm đã trôi qua…) nhưng tư tưởng trong truyện ngắn vẫn có sức lay động thấm thía tới tâm can người đọc. Truyện còn giúp ta có thêm những bài học quý….. , làm việc có ích hơn cho sự nghiệp của đất nước, trở thành con ngoan trò giỏi, người có ích cho xã hội.

Dàn Ý Chính						Dàn ý chi tiết
I/Mở bài
Mở bài						Những câu chuyện trong văn học không chỉ phản ánh đời sống xã hội mà còn khơi gợi trong tâm hồn người đọc những suy ngẫm sâu sắc về nhân sinh, đạo đức, và lòng nhân ái. Truyện ngắn “Củ khoai nướng” của Tạ Duy Anh là một tác phẩm tiêu biểu, mang đậm giá trị nhân văn, khiến người đọc phải đối diện với những mâu thuẫn nội tâm và nhận ra giá trị thực sự của sự chia sẻ, cảm thông.
III/Thân bài
Khái quát					Tạ Duy Anh, một cây bút xuất sắc của giai đoạn văn học đổi mới, đã góp phần không nhỏ trong việc khai phá những khía cạnh mới của đời sống xã hội thông qua các tác phẩm mang đậm chất hiện thực và triết lý sâu sắc. Văn chương của ông thường xoáy sâu vào những tình huống đời thường nhưng mang tính nhân văn cao, với lối kể chuyện tinh tế, thấm đẫm cảm xúc.
Tóm tắt và nêu chủ đề					Truyện kể về cậu bé Mạnh trong một lần nướng khoai gặp ông già ăn mày mù và cậu bé đi cùng. Mặc dù Mạnh rất muốn chia sẻ củ khoai nướng duy nhất của mình với họ, nhưng cậu lại bị giằng xé giữa lòng ích kỷ và sự đồng cảm. Cuối cùng, Mạnh quyết định tặng nửa củ khoai cho cậu bé, hành động này mang đến cho cậu cảm giác nhẹ nhõm và hạnh phúc. Truyện khai thác đề tài về lòng nhân ái, một đề tài không mới nhưng luôn mang giá trị nhân văn sâu sắc. Chủ đề của truyện là sự đấu tranh nội tâm giữa ích kỷ và lòng tốt, giữa sự ham muốn cá nhân và sự chia sẻ với người khác.
Phân tích nhan đề, nhân vật chính					+ Nhan đề “Củ khoai nướng” không chỉ đơn thuần nói về một món ăn mà còn là biểu tượng cho sự sẻ chia, tình người và vẻ đẹp của những điều giản dị trong cuộc sống. + Nhân vật Mạnh trong truyện ngắn “Củ khoai nướng” của Tạ Duy Anh hiện lên như một hình ảnh sống động, thể hiện sâu sắc sự giằng xé nội tâm giữa lòng ích kỷ và lòng nhân ái. + Ở Mạnh, ta thấy hình ảnh một cậu bé hồn nhiên, mộc mạc nhưng lại phải đối diện với một thử thách đầy nhân văn. Khi ngọn lửa bùng lên, củ khoai bắt đầu tỏa ra mùi thơm ngào ngạt, Mạnh không chỉ lắng nghe tiếng than lách tách mà còn cảm nhận được sự biến đổi từ bên trong chính mình. Hình ảnh củ khoai nướng trở thành biểu tượng của sự đấu tranh nội tâm, khi cậu đối diện với hai ông cháu lão ăn mày. + Mạnh ban đầu do dự, cảm thấy như mình bị bắt quả tang khi đối diện với ánh nhìn đĩnh đạc của cậu bé kia. Ánh nhìn ấy khiến Mạnh chột dạ, nhận ra sự nhỏ nhen trong mình. + Chính vào khoảnh khắc củ khoai chín tới, tỏa ra mùi thơm quyến rũ, Mạnh lại không còn thấy nó hấp dẫn nữa, bởi nỗi hối hận và cảm giác tội lỗi đã tràn ngập trong tâm hồn. + Quyết định chia sẻ nửa củ khoai với cậu bé như một hành động chuộc lỗi, giúp Mạnh cảm thấy nhẹ nhàng và thanh thản hơn. + Qua đó, nhân vật Mạnh được tác giả khắc họa với sự phát triển tâm lý phức tạp, đầy tính nhân văn, mang đến cho người đọc những suy nghĩ sâu sắc về lòng nhân ái và sự chia sẻ.
Phân tích các nhân vật khác				+ Bên cạnh Mạnh nhân vật ông lão ăn xin và người cháu trong truyện ngắn “Củ khoai nướng” của Tạ Duy Anh được khắc họa với nét chân chất, nghèo khó nhưng đầy tự trọng. Ông lão, dù mù lòa và phải dựa vào cậu cháu nhỏ để sinh sống, vẫn giữ trong mình lòng tự tôn mạnh mẽ. Khi nhận thấy mùi thơm từ củ khoai nướng, ông chỉ xin Mạnh một chút lửa để hút điếu thuốc, chứ không hề đòi hỏi hay cầu xin điều gì hơn. + Người cháu bé, dù còn nhỏ nhưng đã ý thức được hoàn cảnh khó khăn của mình, thể hiện qua ánh mắt buồn bã nhưng đĩnh đạc, như ngầm xin lỗi Mạnh vì đã làm phiền. Sự im lặng và ánh nhìn ấy, đầy tự trọng và cảm thông, đã khơi dậy trong lòng Mạnh một sự thức tỉnh về tình người. =>Qua hình ảnh ông lão và người cháu, tác giả đã truyền tải thông điệp sâu sắc về sự tự trọng và lòng nhân ái trong cảnh nghèo khó.
Đánh giá về nghệ thuật của đoạn trích			Truyện có nhiều nét đặc sắc về nghệ thuật kể chuyện: + Tác phẩm “Củ khoai nướng” có cốt truyện đơn giản, không có nhiều kịch tính nhưng lại rất sâu sắc và tinh tế. Cách dựng tình huống khi Mạnh phải đối mặt với sự lựa chọn chia sẻ hay giữ lại củ khoai nướng là một cách khéo léo để khám phá bản chất con người. + Ngôi kể thứ ba, với điểm nhìn từ Mạnh, giúp người đọc dễ dàng đồng cảm và hiểu được những xung đột nội tâm của cậu. + Ngôn ngữ trong truyện đơn giản, tinh tế, giàu hình ảnh và cảm xúc, thể hiện qua những mô tả chi tiết và những phép so sánh tạo nên sức gợi cảm mạnh mẽ. + Giọng điệu trong truyện nhẹ nhàng nhưng lại khiến người đọc không khỏi suy ngẫm về lòng tốt và sự chia sẻ trong cuộc sống. + Tác giả sử dụng lối khắc họa nhân vật qua suy nghĩ, hành động và lời nói, kết hợp với các chi tiết miêu tả về môi trường xung quanh như mùi thơm của củ khoai nướng, làm tăng thêm sức hấp dẫn cho câu chuyện. + Kết hợp nhuần nhuyễn các PTBĐ
Đánh giá chung và liên hệ		+ Truyện “Củ khoai nướng” là một tác phẩm đặc sắc, không chỉ về nội dung mà còn về nghệ thuật kể chuyện. + Câu chuyện giản dị nhưng đầy ý nghĩa, mang thông điệp về lòng nhân ái và sự chia sẻ, dạy cho người đọc bài học quý giá về sự cảm thông và lòng tốt. + Qua câu chuyện, ta có thể thấy Tạ Duy Anh là một nhà văn tinh tế, luôn biết cách khơi gợi những suy nghĩ sâu xa trong lòng người đọc thông qua những tình huống đời thường. + So với những tác phẩm khác cùng đề tài, như “Tấm lòng của mẹ” của Nguyễn Nhật Ánh, “Củ khoai nướng” vẫn giữ được sức hấp dẫn riêng, với lối kể chuyện độc đáo và nhân vật đầy chiều sâu.
III/Kết bài
Kết bài	+ “Củ khoai nướng” là một tác phẩm đặc sắc, khơi gợi trong lòng người đọc những tình cảm nhân ái, sự đồng cảm và tôn trọng lẫn nhau. + Qua câu chuyện, người đọc nhận ra trách nhiệm của mình trong việc chia sẻ và sống vì người khác. + Tác phẩm không chỉ có giá trị văn học mà còn có sức sống mãnh liệt trong lòng bạn đọc, để lại ấn tượng sâu sắc và trở thành một bài học quý báu về lòng tốt và sự chia sẻ trong cuộc sống hàng ngày.